संघर्ष, संस्कार आणि समाजभान… ‘पापाजी’ नावाचं एक दैदीप्यमान युग संपलं!

संगमनेर | विशेष प्रतिनिधी- माणसाचं मोठेपण त्याने कमावलेल्या संपत्तीवर नाही, तर त्याने जपलेल्या मूल्यांवर आणि कमावलेल्या माणसांवर मोजलं जातं. स्वतःच्या कष्टांनी उभं राहून समाजाला उंची देणारे, शांत पण ठाम नेतृत्व देणारे आणि माणुसकीला केंद्रस्थानी ठेवणारे पंजाबी समाजाचे मार्गदर्शक बिहारीलाल करमचंद डंग (वय ८८) ऊर्फ सर्वांचे लाडके ‘पापाजी’ यांचे १५ डिसेंबर २०२५ रोजी दुःखद निधन झाले. त्यांच्या निधनाने संगमनेर शहर, व्यापारी क्षेत्र, शैक्षणिक संस्था आणि संपूर्ण पंजाबी समाजात एक न भरून निघणारी पोकळी निर्माण झाली आहे.

फाळणीच्या जखमा, पण न झुकणारा स्वाभिमान

२० एप्रिल १९३८ रोजी तत्कालीन पंजाब प्रांतातील तोपी (पेशावर जिल्हा) येथे जन्मलेल्या बिहारीलालजींच्या आयुष्याची सुरुवातच संघर्षाने झाली. वयाच्या अवघ्या नवव्या वर्षी त्यांनी भारत-पाकिस्तान फाळणीचा भीषण दाह आणि विस्थापनाच्या वेदना सोसल्या. घर, जमीन आणि व्यवसाय सगळं मागे टाकून जेव्हा हे कुटुंब संगमनेरात आलं, तेव्हा त्यांच्याकडे भांडवल म्हणून केवळ दोनच गोष्टी होत्या—कष्ट करण्याची तयारी आणि अफाट स्वाभिमान. शून्यातून उभारलेलं व्यावसायिक साम्राज्य संगमनेरमध्ये सुरुवातीला ट्रक व्यवसायातून त्यांनी संघर्षाची वाट चालली. मात्र, त्यांची दूरदृष्टी आणि मेहनतीच्या जोरावर १९८३ साली कुंभार आळा येथे त्यांनी ‘श्रीराम प्रेस’ची स्थापना केली. ‘दर्जा, वेळेचं पालन आणि प्रामाणिक व्यवहार’ हेच त्यांच्या व्यवसायाचे त्रिसूत्री सूत्र होते. यामुळेच अल्पकाळात या व्यवसायाला विश्वासाचं स्थान मिळालं आणि पुढे त्याचे रूपांतर ‘महेश एजन्सी’ सारख्या मोठ्या वटवृक्षात झाले.

सहकार आणि शिक्षणातील ‘दीपस्तंभ’

व्यवसायात यश मिळवतानाच पापाजींनी समाजाचं ऋण फेडण्याला प्राधान्य दिलं. ते संगमनेर मर्चंट बँकेचे संचालक, तसेच संगमनेर कॉलेजचे खजिनदार व अध्यक्ष म्हणून दीर्घकाळ कार्यरत राहिले. संस्थेच्या हितासाठी कठोर निर्णय घेतानाही त्यांच्यातील माणुसकी कधीच हरवली नाही. विशेषतः स्वर्गीय ओंकारनाथजी मालपाणी यांचे ते अत्यंत निकटवर्तीय आणि विश्वासू सहकारी मानले जात. या दोन महापुरुषांच्या जोडीने संगमनेरच्या संस्थात्मक विकासाला एक नवी दिशा दिली.

संपादकीय मत: “आजच्या बदलत्या काळात जिथे यश मिळवण्यासाठी अनेकदा तडजोड केली जाते, तिथे पापाजींनी ‘मूल्यनिष्ठ यशाचा’ वस्तुपाठ घालून दिला. त्यांचं शांत राहणं बरंच काही सांगून जायचं आणि त्यांचा शब्द हा अंतिम लवाद असायचा. “

संस्कारांचा वारसा आणि पुढील पिढी

अत्यंत संयमी, शिस्तप्रिय आणि समतोल जीवन जगणाऱ्या पापाजींना समाजात ‘पापाजी’ व ‘बाबूजी’ या नावांनी आदराने संबोधलं जायचं. त्यांनी आपल्या पुढच्या पिढीवरही तेच संस्कार केले. त्यांचे सुपुत्र सुरेश डंग आणि महेश डंग (संचालक, संगमनेर मर्चंट बँक व माजी अध्यक्ष, लायन्स क्लब) हे त्यांचा हा सेवाभावी आणि व्यावसायिक वारसा समर्थपणे पुढे चालवत आहेत.

एका पर्वाचा समारोप

बिहारीलाल करमचंद डंग यांचे जाणे म्हणजे केवळ एका व्यक्तीचे निधन नाही, तर संघर्षातून उभ्या राहिलेल्या एका मूल्यनिष्ठ जीवनशैलीचा पडदा पडणे आहे. फाळणीच्या आगीतून तावून सुलाखून निघालेला आणि संगमनेरच्या मातीत माणुसकीचा गंध पसरवणारा हा ‘हिरा’ आता अनंत प्रवासाला निघून गेला आहे. त्यांच्या आठवणी, कार्य आणि त्यांनी दिलेले संस्कार पुढील अनेक पिढ्यांना दिशा देत राहतील.

अशा या कर्मयोग्याला संपूर्ण संगमनेरकरांच्या वतीने भावपूर्ण श्रद्धांजली!